Nara była pierwszą stałą stolicą Japonii. Założona w 710 roku jako Heijō-kyō, rządziła krajem przez 74 lata, aż w 784 roku dwór uciekł do Nagaoki, a potem do Kioto – po części, by wyrwać się z politycznego uścisku własnych klasztorów. Klasztory zostały, i na tym polega dzisiejsza Nara: świątynie, chramy i skarbce z VIII wieku wciąż stoją, wciąż działają i są tak ciasno skupione wokół jednego ogromnego parku, że można je obejść w jedno popołudnie z audioprzewodnikiem w uszach, który opowiada, co znaczyła każda z nich.
Park to drugi powód, dla którego ludzie tu przyjeżdżają. Ponad tysiąc jeleni sika przechadza się po Parku Nara; są chronione jako pomnik przyrody, a według miejscowych wierzeń to posłańcy bogów; kłaniają się za krakersy shika senbei i idą za tobą alejami świątyń. Wokół nich leżą dwa ogrody, Isuien i Yoshikien, oraz łysa trawiasta kopuła góry Wakakusa, z której szczytu rozciąga się klasyczny widok na dachy dawnej stolicy. Do Nary jest niecała godzina pociągiem zarówno z Kioto, jak i z Osaki, ale jednodniowi turyści wyjeżdżają późnym popołudniem, a miasto, które zostaje, jest ciche, niskie i bardzo stare.
Zacznij od Tōdai-ji i Wielkiego Buddy
Wszystko w Narze prowadzi do Tōdai-ji. Wchodzi się przez bramę Nandaimon, strzeżoną przez dwóch groźnych królów-strażników Niō, samych w sobie będących skarbami narodowymi, a potem widok wypełnia Daibutsuden: Sala Wielkiego Buddy, odbudowana w 1692 roku na zaledwie dwie trzecie pierwotnej szerokości i przez stulecia największy drewniany budynek świata. W środku zasiada 15-metrowy brązowy Budda Wairoczana, którego sama otwarta dłoń ma wysokość człowieka. Audioprzewodnik po sali wyjaśnia, dlaczego cesarz z VIII wieku doprowadził kraj do bankructwa, by go odlać, i jak budynek dwukrotnie spłonął i odrodził się.
Wejdź po schodach obstawionych latarniami na wschód od sali do Nigatsudō, Sali Lutego – bezpłatnej, otwartej o każdej porze i co roku w marcu goszczącej obrzędy ognia i wody Omizutori; jej balkon to najlepsze miejsce w mieście na zachód słońca. Obok Hokkedō (Sangatsudō) to najstarsza zachowana budowla kompleksu, której mroczne wnętrze otaczają gliniane posągi strażników.
Kasuga Taisha i las latarni
Podążaj za jeleniami na południowy wschód przez las, a ścieżka wypełni się omszałymi kamiennymi latarniami: około trzech tysięcy, ofiarowanych przez wieki, prowadzi do Kasuga Taisha. Cynobrowy chram założono wraz ze stolicą jako opiekuńcze sanktuarium rodu Fujiwara, rodziny, która rządziła Japonią przez większość okresów Nara i Heian, a z jego okapów zwieszają się setki latarni z brązu. Zapala się je tylko dwa razy w roku, podczas świąt Mantōrō na początku lutego i w połowie sierpnia. Za chramem wznosi się Las Pierwotny góry Kasuga, święty starodrzew zamknięty dla wyrębu od ponad tysiąca lat, a obok niego Ogród Botaniczny Manyo hoduje około 250 roślin wymienionych w Man'yōshū, najstarszej japońskiej antologii poezji, z glicynią pod koniec kwietnia.
Kōfuku-ji, staw Sarusawa i muzea
Na zachodnim skraju parku Pięciokondygnacyjna Pagoda świątyni Kōfuku-ji to pocztówkowy widok Nary, podwojony w wodzie stawu Sarusawa poniżej. Kōfuku-ji była świątynią rodową Fujiwarów, a jej Muzeum Skarbów Narodowych przechowuje sześcioramienny posąg Aśury, bodaj najbardziej kochaną rzeźbę Japonii. Kilka minut dalej Muzeum Narodowe w Narze to miejsce, w którym warto zrozumieć sztukę buddyjską przed lub po zobaczeniu jej na miejscu; każdej jesieni wystawia cesarskie skarby Shōsōin zaledwie przez kilka tygodni.
Naramachi, stara dzielnica kupiecka
Na południe od stawu Sarusawa uliczki zwężają się w Naramachi, dawne miasto kupieckie, które wyrosło na gruntach Gangō-ji. Ulice obstawiają drewniane domy machiya z kratownicami, część z nich to dziś kawiarnie, sklepy z sake i pracownie rzemieślnicze; przez Naramachi Koshi-no-Ie można przejść za darmo, by zobaczyć, jak żyło się w długim, wąskim domu miejskim. Na skraju dzielnicy ubijacze z Nakatanidou w błyskawicznym tempie wybijają przed tłumem świeże mochi z bylicy – to najlepsza przekąska, jaką Nara ma do zaoferowania.
Hōryū-ji i świątynie Nishinokyō
Dwanaście kilometrów na południowy zachód od centrum stoi Hōryū-ji, założona w 607 roku przez księcia Shōtoku, męża stanu, który uczynił buddyzm religią państwową. Jej zachodni okręg kryje najstarsze zachowane drewniane budowle na ziemi – bramę, halę główną i pięciokondygnacyjną pagodę stojące od okresu Asuka – i w 1993 roku znalazła się wśród pierwszych japońskich wpisów na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Ośmioboczne Yumedono, Sala Snów, to serce okręgu wschodniego. W drodze powrotnej przystanek Nishinokyō daje jeszcze dwie wielkie świątynie Nary obok siebie: Toshodai-ji, założoną w 759 roku przez niewidomego chińskiego mnicha Ganjina po pięciu nieudanych przeprawach do Japonii, oraz Yakushi-ji z bliźniaczymi pagodami.
Poza parkiem: pałac Heijō, Yoshino i Asuka
Sama stolica jest dziś polem. Park Historyczny Pałacu Heijō po zachodniej stronie miasta odtwarza bramę Suzakumon i wielką salę audiencyjną na siatce, na której niegdyś stał dwór z VIII wieku, a audioprzewodnik dopełnia wokół nich zaginione miasto. Dalej pociąg Kintetsu dociera na górę Yoshino, najsłynniejszą górę kwitnących wiśni w Japonii, i do doliny Asuka, kolebki państwa japońskiego, gdzie kurhan Ishibutai stoi jako naga megalityczna komora pośród pól ryżowych.
Jak się poruszać
Ze stacji Kintetsu Nara do parku jest pięć minut; JR Nara to dwadzieścia minut pieszo albo krótka jazda autobusem. Niemal wszystko w okolicy parku da się obejść pieszo, więc praktyczny plan to pozwolić audioprzewodnikom nadawać tempo od świątyni do świątyni, a pociągów użyć do Hōryū-ji, Nishinokyō, Yoshino i Asuki.