Van Pera naar de Bosporus

Je begint in Galata, op de helling boven de Gouden Hoorn, waar de steegjes steil zijn, vol trappen en cafés, en de toren het kleine plein vult. Dit was een Genuese kolonie van 1273 tot de Ottomaanse verovering in 1453: Byzantium droeg de grond in 1267 aan Genua over en verbood de kooplieden die te versterken, maar ze bouwden toch muren en bleven die uitbreiden. Die muren stonden tot de negentiende eeuw, toen de meeste werden gesloopt om de stad te laten groeien; vlak bij de toren staat nog een kort stuk. Vanaf hier klimt de wandeling naar Pera. De stop zelf is onmiskenbaar: een ronde stenen toren met een kegelvormige kap, hoger dan alles eromheen.

Nu bergopwaarts, een paar minuten over de Şahkapısı Sokağı en daarna de Galip Dede Caddesi. Hier koopt Istanbul zijn instrumenten: uitstallingen vol oed's, langhalzige saz en handtrommels, en op een werkdag hoor je iemand een instrument uitproberen voordat je de winkel ziet. Het was niet altijd zo. Negentiende-eeuwse foto's van deze straat tonen boekverkopers, koffiehuizen, banketbakkers, antiekhandelaren en postzegelverkopers; de muziekwinkels namen de plaats van de antiek- en postzegelhandel pas in de recente geschiedenis over. De klim gaat gestaag verder tussen hoge oude flatgebouwen. De bestemming komt voor het pleintje boven: een bescheiden poort in een stenen muur opent zich op de straat, en erachter ligt een ommuurde tuin met oude Ottomaanse grafstenen.

Voorbij de passage Tünel Geçidi Sokağı en langs Meşrutiyet Caddesi ben je in Tepebaşı, de heuvelrug waar het negentiende-eeuwse Pera zijn grote hotels en ambassades neerzette voor het uitzicht over de Gouden Hoorn. Het Pera Palace Hotel staat hier, begonnen in 1892 en geopend met een bal in 1895 voor de passagiers van de Oriënt-Express; het Britse consulaat ligt wat verderop in een ommuurd complex. Meşrutiyet heeft druk verkeer, blijf dus op de stoep langs de hotels. Het museum is het hoge, lichte stenen gebouw met de naam boven de deur, vlak voorbij het hotel.

Door de Avrupa Pasajı naar Sahne Sokağı, een paar minuten. De arcade werd voltooid in 1874, nadat de grote brand van Beyoğlu in 1870 het terrein had vrijgemaakt, en Istanboel noemt haar Aynalı Pasaj, de spiegelarcade: gaslampen brandden ooit voor spiegels langs de muren en verdubbelden het licht. Tegenwoordig staan er kleine winkels onder een glazen dak, en voorbij het uiteinde verandert het geluid binnen enkele stappen. Je bent op de boulevard als de menigte dikker wordt, de stoep één brede voetgangersstraat wordt en de tramrails onder je voeten lopen.

Sahne Sokağı is de vismarkt van Beyoğlu: kramen met verse vis op ijs, groente en fruit en souvenirwinkels gepropt in één korte steeg die naar zee en gebakken vis ruikt. Vanuit de steeg leidt een deur naar de Armeense Üç Horan-kerk, in 1838 geopend voor de eredienst op grond die de parochie sinds het begin van de zestiende eeuw bezat; aan de overkant van de boulevard staat de poort van het Galatasaray-lyceum, in 1868 heropgericht naar Frans model met lessen in het Frans. Dit kost maar twee minuten. De arcade kondigt zichzelf aan: een hoge, rijk versierde ingang naast de marktsteeg, en binnen een lange, glasgedekte hal met restauranttafels.

De steegjes tussen de markt en het plein vormen Beyoğlu's nachtelijke wijk, en de weg omhoog slingert erdoorheen, ongeveer een kwartier bergopwaarts door de meyhane-steegjes. Uit elke deuropening stromen tafeltjes, 's avonds vol glazen rakı en schaaltjes meze, en de steegjes gonzen van gesprekken en muziek. De Yeşilçam Sokağı is een korte, onopvallende straat die de Turkse filmindustrie haar naam gaf: tussen de jaren vijftig en zeventig zaten hier de studio's, regisseurs en sterren, en de Turkse cinema heet nog steeds Yeşilçam. Het plein is een plotseling open vlakte van bestrating: het Republiekmonument staat in het midden, aan de ene kant de twee minaretten van de nieuwe moskee, aan de andere kant de glazen gevel van het Atatürk Cultureel Centrum.

Langs Cumhuriyet Caddesi en dan Taşkışla Caddesi, een kwartier met de grond die richting Bosporus afloopt. Het lange stenen gebouw dat je passeert is Taşkışla, de stenen kazerne, gebouwd tussen 1846 en 1852 door de Engelse architect William James Smith en in 1860 omgevormd tot garnizoen om het nieuwe paleis aan de oever beneden te bewaken; Paul Bonatz en Emin Onat restaureerden het tussen 1943 en 1950 voor de Technische Universiteit van Istanboel, wier architectuurfaculteit er nu zit. Daarachter maken de hoteltorens van de heuvelrug plaats voor bomen. Waar de stoep ophoudt, opent zich onder je een groen dal met gazons en hoge bomen dat naar het water loopt.

De langste etappe, ongeveer vijfentwintig minuten, voert door de vallei naar de kustweg. Aan de Kadırgalar Caddesi, de straat van de galeien, ligt boven de weg het voetbalstadion van Beşiktaş, en naast het paleis staat de Dolmabahçe-moskee, tussen 1853 en 1855 gebouwd voor de moeder van de sultan, Bezmiâlem Valide Sultan, naar een ontwerp van Garabet Balyan. Het licht wordt wijder als het water verschijnt: veerboten, de Aziatische heuvels, schepen die de zeestraat opvaren. Het paleis is de lange witmarmeren voorgevel langs de kade, met een rijk versierde klokkentoren voor de poort.

Een kort stuk langs het water over Beşiktaş Caddesi, minder dan tien minuten, Beşiktaş zelf in. De naam hoort bij een werkende veerbootwijk: forensen stromen van de boten uit Üsküdar en Kadıköy, en de marktsteegjes achter de pier staan vol simitverkopers en visrestaurants. Hier verzamelde de Ottomaanse vloot zich, en admiraal Barbaros Hayreddin, de Barbarossa uit de Europese legenden, werd hier aan de kust begraven in een graftombe die Mimar Sinan in 1541 bouwde. Zijn standbeeld, met baard en mantel, staat in het kleine park aan de waterkant, en het museum is de lange moderne hal van glas en beton er direct naast.

Beşiktaş Caddesi loopt een kwartier door, een drukke kustweg waar de Bosporus grotendeels uit zicht blijft: hoge muren sluiten de oude keizerlijke landgoederen aan de waterkant af, en de heuvel rijst steil achter de huizen aan de overkant. Beşiktaş is zelf naar stenen genoemd. Volgens de ene lezing is het beş taş, vijf stenen, de meerpalen die Barbaros Hayreddin hier in het water plaatste voor zijn schepen; een andere herleidt het naar een Byzantijnse kerk genaamd Kounopetra, de stenen wieg, die in Beşiktaş stond. Het verkeer bromt de hele weg naast je. Dan doorbreken gebeeldhouwde poorten de muur, en achter de hekken staat de lange marmeren voorgevel van het paleis, nu een hotel, tussen jou en het water.

Eerst Çırağan Caddesi, dan een pad dat steil omhoog klimt van de kustweg, ongeveer tien minuten. De naam komt van het paleis, en die van het paleis van de lampionfeesten uit de Tulpentijd, toen het Ottomaanse hof zijn tuinen met lantaarns verlichtte; in de zeventiende eeuw waren dit de Kazancıoğlu-tuinen, voorbehouden aan de sultan. Muren sluiten je in, de landgoedmuur aan de waterkant en de heuvel die erachter oprijst. Zodra je de weg verlaat voor het pad, sterft het verkeerslawaai snel weg, en tussen de bomen dienen de Çadır- en Malta-paviljoens nu als cafés. De poorten in de muur markeren de aankomst: erachter rijst bos op, en achter je glinstert de Bosporus door de takken.

Terug naar Çırağan Caddesi en daarlangs, ongeveer een kwartier, langs nog een paleis. Het Feriye-paleis, in 1871 in opdracht van sultan Abdülaziz ontworpen door architect Sarkis Balyan, wordt nu gedeeld door de Galatasaray-universiteit en een middelbare school, dus misschien deel je de stoep met studenten. Ortaköy betekent middendorp, en zo voelt het nog steeds: de kustweg buigt, Ortaköy Salhanesi Sokağı en Vapur İskelesi Sokağı lopen af naar het water, en de straten versmallen tot caféterrasjes en kraampjes. De steegjes openen zich op een plein aan het water, en de grote hangbrug vult de lucht boven de daken.

Een minuut langs İskele Sokağı, die haar naam dankt aan de veerboot-steiger. Ortaköy trekt al lang buitenstaanders aan: de Britse schrijfster Emilia Hornby huurde hier een huis en beschreef het leven in een boek uit 1863, en in de jaren dertig bouwde de Duitse architect Bruno Taut, in ballingschap uit Berlijn, op de heuvel erboven een huis voor zichzelf waarin Japanse en Europese ideeën samenkwamen. Vissers staan op de kade en de veerboten komen en gaan naast je. Hier eindigt de wandeling, met de Europese oever van de stad achter je en Azië aan de overkant van de zeestraat. De moskee staat vlak aan de waterrand, twee slanke minaretten en een koepel met de brug eroverheen.