Medyna — Al-Madina al-Munawwara, „miasto promienne” — to miejsce, w którym islam stał się wspólnotą. Prorok Mahomet przybył tu z Mekki w 622 roku, a oazowe miasteczko palm daktylowych i wulkanicznych wzgórz stało się pierwszym muzułmańskim miastem, drugim najświętszym miejscem islamu i miejscem pochówku Proroka oraz jego najbliższych towarzyszy. Dziś to spokojne, uporządkowane miasto szerokich bulwarów i placów z białego marmuru, łagodniejsze w tempie niż Mekka i o wiele bardziej otwarte na zwiedzanie: wydarzenia założycielskiej dekady islamu — hidżra, bitwy, zmiana kierunku modlitwy — rozegrały się w promieniu kilku kilometrów, a ich miejsca wciąż istnieją.
Właśnie ta gęstość sprawia, że Medynę tak dobrze poznaje się z samodzielnymi audioprzewodnikami. Niemal każdy meczet, wzgórze i cmentarz upamiętnia tu konkretną chwilę VII wieku, a historia stojąca za każdym z nich nadaje skromnej skądinąd budowli jej ciężar. Wszystko zaczyna się od Al-Masdżid an-Nabawi, Meczetu Proroka, założonego w 622 roku i rozbudowywanego przez czternaście stuleci w kompleks o powierzchni ponad 400 000 metrów kwadratowych, mieszczący ponad milion wiernych pod słynnymi składanymi parasolami. Pod Zieloną Kopułą — wzniesioną w 1279 roku i pomalowaną na obecny kolor w 1837 — spoczywają Prorok, Abu Bakr i Umar. Pamiętaj, że centralna dzielnica Haram wokół meczetu jest zastrzeżona dla muzułmanów; reszta miasta jest otwarta dla wszystkich.
Wokół Meczetu Proroka
Stare serce Medyny leży kilka minut spacerem od dziedzińców meczetu. Wzdłuż jego południowo-wschodniego muru rozciąga się cmentarz Al-Baki, najstarsza muzułmańska nekropolia miasta, z grobami kalifa Usmana, córki Proroka Fatimy i tysięcy wczesnych towarzyszy; mężczyźni mogą wejść po modlitwie porannej i popołudniowej, pozostali oglądają go zza ogrodzenia. Tuż na zachód stoi niewielki meczet Al-Ghamama, w miejscu, gdzie Prorok poprowadził modlitwę o deszcz, a obok niego rozległy plac Manacha, przez stulecia dziedziniec karawan i targ miasta. Kilkaset metrów dalej Targ Daktyli w Medynie tłumaczy, dlaczego miasto słynie z daktyli: ciemne, miękkie adżwa, karmelowo słodkie sukkari, ciągnące się mabrum, sprzedawane na kilogramy z piętrzących się piramid.
Kuba, gdzie wszystko się zaczęło
Około cztery kilometry na południe stoi meczet Kuba, uważany za pierwszy meczet w historii islamu, wzniesiony przez Proroka po jego przybyciu w 622 roku; modlitwa tutaj ma podobno wartość umry, a pielgrzymi wciąż co sobotę idą do niego pieszo z centrum. Odbudowany meczet to jasna kompozycja białych kopuł i ogrodów, a prowadzące do niego zagospodarowana aleja Kuba i promenada Al-Hidżra odtwarzają trasę, którą Prorok wszedł do oazy — łatwy spacer wśród palm, z historią na każdym zakręcie.
Uhud i pola bitew
Na północ od centrum wznosi się góra Uhud, 1077 metrów czerwonej skały, o której Prorok powiedział, że „kocha nas, a my kochamy ją”. U jej stóp w 625 roku muzułmanie stoczyli bitwę pod Uhud, a niewielkie Wzgórze Łuczników Uhud to miejsce, gdzie pięćdziesięciu łuczników opuściło posterunek, zamieniając niemal pewne zwycięstwo w kosztowny odwrót. Siedemdziesięciu poległych, w tym stryj Proroka Hamza, spoczywa na cmentarzu męczenników Uhud obok góry. Stanąć między wzgórzem a górą i słuchać przebiegu bitwy to najlepszy sposób, by pojąć, jak blisko siebie stały obie armie.
Rów, Siedem Meczetów i góra Sala
Dwa lata później, w 627 roku, Medynę obległa armia koalicji, a miasto obroniła fosa wykopana w poprzek północnego dostępu — bitwa rowu. Obszar rowu Chandak na zachodnim zboczu Sali, niskiej góry osłaniającej stare miasto, wyznacza, którędy biegł, a Siedem Meczetów skupionych na stoku upamiętnia towarzyszy, którzy utrzymali linię — Salmana al-Farisiego, pomysłodawcę rowu, Abu Bakra, Umara, Alego i innych. Niedaleko meczet Al-Kiblatajn, Meczet Dwóch Kibli, to miejsce, gdzie wspólnota w trakcie modlitwy odwróciła się od Jerozolimy w stronę Mekki; jego drugi mihrab usunięto podczas późniejszych remontów, ale dwukopułowa bryła wciąż opowiada tę historię.
Koleje, muzea i drukowany Koran
Nowsza historia Medyny jest osmańska. Muzeum Kolejnictwa zajmuje odrestaurowaną stację końcową Kolei Hidżaskiej w Al-Anbarijji, ostatni przystanek linii z Damaszku z 1908 roku, która aż do I wojny światowej wiozła pielgrzymów na południe pociągiem; w halach zachowały się lokomotywy, wagony i odcinek torów (sprawdź wcześniej, bo obiekt bywał zamknięty na czas remontu). Po głębszą przeszłość sięgnij do Muzeum Dar Al Madinah w Knowledge Economic City koło lotniska, które opowiada dzieje miasta ponad 2000 eksponatów i makietami meczetu w kolejnych rozbudowach. A w Kompleksie Króla Fahda do Druku Koranu na północnym skraju miasta zwiedzający oglądają największą na świecie drukarnię Koranu, wydającą miliony egzemplarzy rocznie w dziesiątkach języków.
Dojazd i poruszanie się
Szybka kolej Haramain łączy Medynę z Mekką w około dwie godziny dwadzieścia minut i biegnie dalej do Dżuddy, dojeżdżając do efektownej stacji Medyna na zachód od centrum; lotnisko im. księcia Muhammada bin Abdulaziza leży kolejne dwadzieścia minut na północ. Meczet Proroka, Al-Baki, targ daktyli i osmańska stacja leżą w zasięgu spaceru; do Kuby, Uhud i Kiblatajn dojedziesz krótko taksówką. Przyjedź między listopadem a lutym, gdy w dzień jest nieco ponad dwadzieścia stopni — latem temperatura regularnie przekracza 45°C — i licz się z tym, że w ramadanie miasto jest najtłoczniejsze i najbardziej nastrojowe.