Madera

Funchal, stolica, jest domem dla około 100 000 z 250 000 mieszkańców archipelagu i wspina się po zboczu amfiteatralnie wokół swojej zatoki. Mercado dos Lavradores otwarto w 1940 roku w monumentalnym stylu reżimu Estado Novo; jego fasada z azulejos i kwiaciarki w pasiastych strojach ludowych są taką samą atrakcją jak marakuje, flaszowce i czarna pałasz na straganach w środku. Kilka ulic dalej Katedra w Funchal (Sé) to jeden z najstarszych budynków na wyspie, ukończony na początku XVI wieku, z cedrowym stropem w stylu mauretańskim, a żółte mury Forte de São Tiago strzegą nabrzeża od XVII wieku. Okoliczne zaułki Zona Velha to za dnia kraina malowanych drzwi, a nocą kraina barów z ponchą.

Teleférico do Funchal w około dwadzieścia minut wynosi cię ze starego miasta do położonej na zboczu parafii Monte, 560 metrów nad portem. Tu, na górze, Jardim Monte Palace Madeira rozpościera orientalne ogrody, panele azulejos i stawy z karpiami koi na terenie dawnego hotelu, a kościół Nossa Senhora do Monte kryje grób Karola I, ostatniego cesarza Austrii, który zmarł na wygnaniu na wyspie w 1922 roku. A potem zjazd. Associação dos Carreiros do Monte prowadzi wiklinowe sanie, których mieszkańcy używali jako transportu publicznego od początku XIX wieku: dwóch kierowców w bieli, buty na gumowej podeszwie jako hamulce, dwa kilometry stromego asfaltu z prędkością mierzoną blisko 40 km/h. Audioprzewodnik opowiada historię, zanim wsiądziesz – sam zjazd nie zostawia czasu na słuchanie.

Kręgosłup wyspy to linia wulkanicznych szczytów, które regularnie wystają ponad morze chmur. Pico do Arieiro (1818 m) jest dostępny drogą i jest klasycznym miejscem na wschód słońca; z jego wierzchołka szlak PR1 Vereda do Areeiro biegnie ostrymi graniami i ręcznie wykutymi tunelami na Pico Ruivo, najwyższy punkt Madery o wysokości 1862 metrów. To jedna z wielkich górskich wędrówek Europy, około siedem kilometrów w jedną stronę z poważnymi podejściami, więc większość wyrusza wcześnie i obserwuje pogodę. Przewodniki na obu końcach wyjaśniają, jak powstał ten krajobraz – ostatnie erupcje miały miejsce zaledwie około 6500 lat temu – i dlaczego rośliny czepiające się skał nie występują nigdzie indziej.

Północ Madery jest mokra, a południe suche, więc od XV wieku osadnicy wykuwali wąskie kamienne kanały – lewady – by przenosić wodę przez wyspę. Zbudowano ich ponad 2000 kilometrów, a ścieżki służące do ich konserwacji tworzą dziś najlepsze szlaki piesze na całym Atlantyku. PR6 25 Fontes hike & Levada do Risco nad Rabaçal prowadzi do omszałego amfiteatru zasilanego przez dwadzieścia pięć źródeł i do wodospadu niczym welon; Levada do Caldeirão Verde PR9 koło Santany przewija się tunelami i skalnymi półkami do zielonego kotła z kaskadą. Obie biegną przez laurisilvę, subtropikalny las wawrzynowy, który niegdyś pokrywał południową Europę i od 1999 roku jest wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Po las w najbardziej nastrojowej odsłonie wybierz się do Fanal Forest na płaskowyżu Paul da Serra, gdzie pradawne, wygięte przez wiatr drzewa til stoją we mgle jak z baśni.

Na zachód od Funchal nadbrzeżna droga wspina się do Cabo Girão, nadmorskiego klifu o wysokości około 580 metrów z przeszklonym tarasem widokowym zawieszonym nad tarasowymi fajãs daleko w dole. W jego cieniu leży Câmara de Lobos, wioska rybacka, w której Winston Churchill rozstawił sztalugi w 1950 roku i do której łodzie na pałasza wciąż wpływają pod klifami; to ojczyzna ponchy, wyspiarskiego koktajlu z rumu i cytrusów. Z powrotem w stolicy Blandy's Wine Lodge od dwóch stuleci prowadzi ta sama rodzina, która przeprowadza cię przez historię wina z Madery od cukru po winnice – wzmacnianego wina, które podgrzewano w ładowniach statków w drodze do kolonii i którym wznoszono toast przy podpisywaniu amerykańskiej Deklaracji Niepodległości.

Północne wybrzeże to inna wyspa: bazalt, fale i wodospady spadające prosto na drogę. W Piscinas Naturais do Porto Moniz strumienie lawy zastygły w naturalne baseny z wodą morską, które Atlantyk napełnia każdą falą. W głębi lądu, w Santanie, trójkątne kryte strzechą palheiros – niegdyś domy rodzinne z plonami składowanymi na strychu – przetrwały jako najczęściej fotografowane domy wyspy, w gminie, którą UNESCO ogłosiło rezerwatem biosfery w 2011 roku. Na przeciwległym krańcu Ponta de São Lourenço to Madera obnażona: bezdrzewny wulkaniczny półwysep z czerwonej i ochrowej skały, gdzie szlak rezerwatu przyrody z Caniçal wyprowadza cię na sam koniec wyspy z oceanem po obu stronach.

Funchal jest zwarte i da się je obejść pieszo, a kolejka linowa, autobusy i sanie obsługują Monte. Na szczyty, lewady i północne wybrzeże przyda się wynajęty samochód lub wycieczka; drogi są doskonałe, ale strome, a tunele, które dziś przebijają góry, skróciły większość przejazdów przez wyspę do mniej niż godziny. Pogoda zmienia się z doliny na dolinę – słońce w Funchal, chmury na Arieiro, deszcz w Santanie – więc przed wyruszeniem na szlak sprawdź kamery na szczytach. Audioprzewodniki działają na szlaku offline, tam gdzie zasięgu nie ma.