Valletta

Surowa wapienna fasada konkatedry św. Jana niczego nie zdradza. W środku rycerze przez dwa stulecia złocili każdą powierzchnię: Mattia Preti wymalował sklepienie kolebkowe, a posadzka to dywan z około czterystu inkrustowanych marmurowych płyt nagrobnych, z których każda jest ostatnią przechwałką rycerza. W oratorium wisi Ścięcie św. Jana Chrzciciela Caravaggia, największe płótno, jakie kiedykolwiek namalował, i jedyne, które podpisał; nieopodal jego Św. Hieronim piszący. Kilka przecznic wyżej przy Republic Street Pałac Wielkiego Mistrza był siedzibą zakonu, a dziś jest urzędem prezydenta Malty; jego sale reprezentacyjne i Zbrojownia, wypełniona zbrojami i bronią samych rycerzy, obejmują czterysta lat maltańskiej historii. Za rogiem Casa Rocca Piccola to szesnastowieczny pałac, w którym wciąż mieszka rodzina de Piro, otwierająca dla zwiedzających swoje pokoje oraz wykopany pod nimi wojenny schron.

Najlepszy widok na Vallettę rozciąga się z jej najwyższego punktu. Ogrody Upper Barrakka otwierają się na taras nad Wielkim Portem, z ufortyfikowanymi Trzema Miastami po drugiej stronie wody, a z półki poniżej Saluting Battery wciąż oddaje strzał z armaty w południe i ponownie o czwartej po południu, jak niegdyś na cześć przybywających okrętów wojennych. Pod twoimi stopami, około 150 stóp w głąb skały, znajdują się The Lascaris War Rooms: wykute w tunelach dowództwo, drążone od 1940 do początku 1943 roku, skąd kierowano obroną wyspy i gdzie Eisenhower i Montgomery dowodzili inwazją na Sycylię w 1943 roku. NATO korzystało z niego do 1977 roku. Dalej wzdłuż wałów spokojniejsze ogrody Lower Barrakka patrzą na wejście do portu i na Siege Bell War Memorial, którego dzwon bije za poległych wyspy w drugiej wojnie światowej.

Na samym cyplu półwyspu Fort St Elmo and the National War Museum wyznaczają miejsce, gdzie rozpoczęło się oblężenie 1565 roku; fort padł po tygodniach ostrzału, a jego obrońcy zyskali czas, który ocalił resztę wyspy. Muzeum w środku prowadzi od rycerzy po okres brytyjski, z Krzyżem Jerzego nadanym Malcie w 1942 roku i jeepem, którym Roosevelt przejechał zrujnowanymi ulicami. Tuż za nim stoi wielki szpital zakonu, Sacra Infermeria z 1574 roku, niegdyś jeden z największych w Europie, którego długie sale możesz przejść w Reliving the Sacra Infermeria i w widowisku historycznym dzielącym ten sam budynek.

Każdy narodowy „język” zakonu zbudował sobie oberżę i do dziś są to najokazalsze domy miasta. Auberge de Castille na grzbiecie w górnej części miasta jest najbardziej imponująca i mieści dziś urząd premiera. Auberge d'Italie przy Merchants Street otwarto ponownie w 2018 roku jako MUŻA - The National Community Art Museum, narodową kolekcję sztuki Malty, a w Auberge de Provence mieści się National Museum of Archaeology | Valletta, gdzie prehistoria wyspy, od pierwszych neolitycznych rolników po Fenicjan, rozkłada się przed tobą, zanim wyruszysz do samych świątyń.

Do miasta wchodzi się mostem nad suchą fosą, mijając Tritons’ Fountain maltańskiego rzeźbiarza Vincenta Apapa, odrestaurowaną na rok 2018, gdy Valletta była Europejską Stolicą Kultury. Kamienna City Gate Renza Piano z 2014 roku i przypominający plaster miodu Parliament Building za nią, użytkowany od 2015 roku, to jedyny śmiały nowoczesny gest miasta. Obok leżą zbombardowane ruiny Royal Opera House, pozostawione tak, jak wyglądały po drugiej wojnie światowej, i zamienione w teatr pod gołym niebem Pjazza Teatru Rjal. Przetrwała też starsza scena: Teatru Manoel, zamówiony przez wielkiego mistrza Manoela de Vilhenę w 1731 roku i zbudowany w dziesięć miesięcy, to jeden z najstarszych działających teatrów Europy.

Valletta to tylko połowa opowieści o porcie. Krótki rejs promem dzieli cię od Fort St Angelo, wznoszącego się na krańcu półwyspu Birgu; tu mieściła się kwatera rycerzy podczas oblężenia 1565 roku, zanim Valletta w ogóle powstała. Birgu Waterfront poniżej, wzdłuż dawnych magazynów galer, to spokojniejsza, bardziej lokalna strona Wielkiego Portu. Z powrotem pod murami Valletty The Valletta Waterfront zamienił rząd osiemnastowiecznych magazynów z jaskrawo malowanymi wrotami w restauracje wzdłuż nabrzeża wycieczkowców. Mając dzień zapasu, te same audioprzewodniki zaprowadzą cię do cichego miasta Mdina, podziemnego Hypogeum i świątyń Ħaġar Qim oraz na Gozo.

Miasto da się obejść pieszo, ale jest strome: siatka ulic wspina się na grzbiet i opada za nim, a kilka bocznych uliczek to schody. Barrakka Lift oszczędza wspinaczki między nabrzeżem portu a Upper Barrakka. Promy to przyjemny sposób dotarcia: łódź ze Sliema Ferries Terminal przybija tuż za murami od strony Marsamxett, a prom z Trzech Miast dopływa do Customs House, jakieś pięć minut od windy. Autobusy z całej wyspy kończą trasę przy fontannie Trytonów przed City Gate.