Zagrzeb

Z placu to krótkie podejście do Kaptolu, starego miasta kościelnego. Jego sercem jest Katedra Zagrzebska, najwyższy budynek miasta, której neogotyckie bliźniacze wieże wzniesiono po tym, jak trzęsienie ziemi w 1880 roku zniszczyło znaczną część średniowiecznej budowli. Tuż poniżej czerwone parasole targu Dolac przyniosły mu przydomek „brzuch Zagrzebia”: wielopoziomowe targowisko, gdzie rolnicy z całej Chorwacji sprzedają warzywa, sery i miód, z działem kwiatowym na skraju. Oficjalnie działa do popołudnia, ale większość stoisk wyprzedaje się już w południe, więc przyjdź wcześnie.

Drugie wzgórze to właściwe Górne Miasto – Gradec, otoczone murami miasto mieszczan. Wejdź przez Kamienną Bramę, jedyną zachowaną średniowieczną bramę, gdzie kaplica Matki Boskiej przyciąga ludzi, którzy przystają, by zapalić świecę. Kilka ulic dalej stoi kościół św. Marka, natychmiast rozpoznawalny po barwnym dachu z dachówek z herbami Chorwacji, Dalmacji i Slawonii z jednej strony i Zagrzebia z drugiej; wychodzi na plac, przy którym mieszczą się chorwacki parlament i rząd. Na południowym skraju wznosi się wieża Lotrščak, ukończona w 1266 roku dla ochrony bramy miejskiej. Jej nazwa pochodzi od łacińskiego „dzwonu złodziei”, w który od 1646 roku bito na znak zamykania bram. Dziś z okna jej czwartego piętra codziennie w południe strzela armata Grič – rytuał utrzymywany od Nowego Roku 1877 – nastaw według niej zegarek. Obok wieży kolejka Uspinjača, jedna z najkrótszych na świecie, kursuje między dwoma miastami, a obsadzona drzewami promenada Strossmayera biegnie wzdłuż dawnego południowego muru z najlepszym widokiem na dachy Dolnego Miasta. Nieopodal Muzeum Zerwanych Związków zamienia podarowane codzienne przedmioty w zaskakująco poruszające opowieści o miłości i stracie. Zostań do wieczora: Górne Miasto wciąż oświetlają latarnie gazowe.

Między dwoma wzgórzami płynął strumień Medveščak, przy którym niegdyś pracowali garbarze i młynarze. Strumienia już nie ma, a ulica Tkalčićeva biegnie dziś jego korytem jako wielka kawiarniana ulica Zagrzebia, z niskimi domami-warsztatami zamienionymi na bary, cukiernie i butiki. Mała ulica-most, która ją przecina, Krvavi Most – „Krwawy Most” – upamiętnia bójki między Kaptolem a Gradecem, które dały temu miejscu nazwę.

Poniżej wzgórz Dolne Miasto wytyczono w dziesięcioleciach po 1880 roku, gdy Zagrzeb przyjął dzisiejszą siatkę bulwarów i placów. Jego kręgosłupem jest łańcuch parków, który zaczyna się od parku Zrinjevac z platanami, fontannami, kutą altaną muzyczną i starą stacją meteorologiczną, i ciągnie się na południe obok żółtego Pawilonu Sztuki w Zagrzebiu aż do dworca kolejowego. Na zachodzie Chorwacki Teatr Narodowy króluje na własnym placu w habsburskiej żółci, a pobliskie Muzeum Mimara mieści jedną z największych prywatnych kolekcji sztuki w regionie. To Zagrzeb w najbardziej wiedeńskim wydaniu – same okazałe fasady, galerie i kawiarniane tempo.

Trzy miejsca poza centrum warte są przejażdżki tramwajem. Cmentarz Mirogoj, zaprojektowany przez Hermanna Bollégo, uchodzi za jedną z najpiękniejszych nekropolii Europy dzięki porośniętym bluszczem arkadom, kopułom i misternie rzeźbionym grobowcom. Park Maksimir, otwarty w 1794 roku, to najstarszy park publiczny Europy Południowo-Wschodniej, krajobraz w stylu angielskim z jeziorami, łąkami i XIX-wiecznymi pawilonami. A nad całym miastem wznosi się Park Przyrody Medvednica, którego szczyt Sljeme daje zagrzebianom weekendowe wędrówki i zimowe narty, ze średniowieczną twierdzą Medvedgrad na zboczach.

Centrum Zagrzebia jest płaskie z wyjątkiem Górnego Miasta, a niemal wszystko w tym przewodniku leży w zasięgu półgodzinnego spaceru od placu bana Jelačicia. Niebieskie tramwaje obsługują Dolne Miasto i dojeżdżają do Mirogoju, Maksimiru i jeziora Jarun; kolejka oszczędza wspinaczki do Gradecu. W grudniu na Zrinjevac przychodzi jarmark adwentowy, a latem miasto pustoszeje w stronę wybrzeża – i właśnie wtedy jego kawiarnie i tarasy są najbardziej odprężone.