Bilbao to wielkie miasto Kraju Basków: rzeczny port wtulony w zielone wzgórza, niegdyś czarny od hut i stoczni, dziś słynny z tytanowego muzeum, które w 1997 roku napisało jego historię na nowo. Lokowane 15 czerwca 1300 roku przez Diego Lópeza V de Haro, wzbogaciło się na rudzie żelaza i żegludze, rozrosło z 11 000 mieszkańców w 1880 roku do 80 000 w 1900, a potem w latach 80. XX wieku upadło wraz ze swoim przemysłem. To, co nastąpiło później, to „efekt Guggenheima” – muzeum, metro Normana Fostera, nadrzeczne promenady – i miasto, które dziś wydaje się pewne siebie, dobrze odżywione i dumnie baskijskie.
To kompaktowe miejsce, które dobrze zwiedza się z audioprzewodnikiem w uchu: ujście Nervión spina wszystko w całość, a niemal każdy zabytek leży o spacer lub kilka przystanków tramwajem od wody. Każde z opisanych niżej miejsc ma własny audioprzewodnik, więc możesz iść wzdłuż rzeki we własnym tempie i pozwolić, by historie same do ciebie przychodziły.
Zacznij od Guggenheima
Muzeum Guggenheima w Bilbao Franka Gehry'ego otwarto 18 października 1997 roku; jego krzywizny pokrywa około 35 000 tytanowych płyt, które zmieniają barwę w atlantyckim świetle. W środku stalowe spirale Richarda Serry z The Matter of Time wypełniają halę długości boiska piłkarskiego. Na zewnątrz budynek flankują dwaj ukochani strażnicy: pokryty kwiatami Puppy Jeffa Koonsa przy wejściu i ogromny brązowy pająk Maman Louise Bourgeois na nadrzecznym tarasie. Audioprzewodnik opowiada tu w równym stopniu o odrodzeniu miasta, co o sztuce – o tym, jak rdzewiejące doki stały się symbolem nowego Bilbao.
Casco Viejo i Siedem Ulic
Po drugiej stronie rzeki, kilka przystanków tramwajem dalej, Casco Viejo to średniowieczne serce Bilbao, zbudowane wokół pierwotnej siatki Siete Calles (Siedmiu Ulic) i uznane w 1972 roku za zabytek historyczno-artystyczny. W jego centrum stoi katedra św. Jakuba, gotycki kościół, obok którego pielgrzymi nadmorskiego Camino przechodzą od ponad 600 lat, choć status katedry uzyskał dopiero w 1955 roku. Krótki spacer dalej 64 neoklasycystyczne arkady Plaza Nueva kryją jedne z najlepszych barów z pintxos w mieście; w dzień odbywa się tu niedzielny pchli targ, wieczorem plac wypełniają mieszkańcy jedzący na stojąco przy barze małe porcje anchois, tuńczyka i sera.
Wzdłuż rzeki: od hali targowej Ribera do teatru Arriaga
Idź wzdłuż Nervión skrajem starego miasta, a dotrzesz do Mercado de la Ribera, hali targowej w stylu art déco o kształcie statku, którą Pedro Ispizua wzniósł w 1929 roku w miejscu, gdzie handlowano już od XIV wieku. Jej stoiska i gastrobary to najprostsze wprowadzenie do baskijskich produktów, jakie znajdziesz. Kilka minut w dół rzeki teatr Arriaga – stuletnia opera na 1200 miejsc, nazwana na cześć kompozytora z Bilbao zwanego „hiszpańskim Mozartem” – kotwiczy nadrzeczny Arenal. Za nim biała kładka łukowa Zubizuri Santiago Calatravy wygina się ku nowszemu brzegowi – to jedna z najczęściej fotografowanych przepraw na rzece.
W górę, do Begoñi i Artxandy
Bilbao otaczają wzgórza, a dwa z nich wynagradzają wspinaczkę. Bazylika Begoña, sanktuarium patronki Bizkai, stoi na wzgórzu Artagan nad Casco Viejo; jej budowę rozpoczęto w 1511 roku w miejscu, gdzie według tradycji objawiła się Maryja, a ze starego miasta prowadzi do niej 213 stopni Calzadas de Mallona. Po przeciwnej stronie rzeki kolejka Artxanda w trzy minuty wjeżdża na punkt widokowy około 300 metrów wyżej, skąd całe miasto – Guggenheim, ujście, stadion i zielone stoki – rozpościera się u twoich stóp.
Ensanche: Gran Vía, Azkuna Zentroa i Muzeum Sztuk Pięknych
Dziewiętnastowieczne Ensanche po drugiej stronie rzeki to okazała, uporządkowana dzielnica biznesowa Bilbao, rozplanowana wzdłuż Gran Vía de Don Diego López de Haro. Jej najbardziej zaskakujący budynek to Azkuna Zentroa, dawny magazyn win, który Philippe Starck zamienił w centrum kultury, gdzie atrium wspiera 43 różne kolumny, a basen na dachu ma szklane dno. Nieopodal Muzeum Sztuk Pięknych w Bilbao – powstałe w 1945 roku z połączenia dwóch wcześniejszych kolekcji – przechowuje ponad 10 000 dzieł, od malarstwa baskijskiego po sztukę nowoczesną, i stoi na skraju parku Doña Casilda, romantycznego ogrodu z 1907 roku z pergolą obrośniętą glicynią i stawem z kaczkami. Kibice mogą dojść do San Mamés, stadionu Athletic Club – drużyny, która wystawia wyłącznie baskijskich piłkarzy.
Ku ujściu: Most Biskajski i Getxo
Wsiądź do metra i jedź wzdłuż ujścia tam, gdzie Bilbao spotyka się z morzem. Most Biskajski (Puente Colgante), ukończony w 1893 roku, to najstarszy działający most transportowy na świecie i od 2006 roku obiekt światowego dziedzictwa UNESCO: 61-metrowa żelazna konstrukcja, której gondola wciąż przenosi nad wodą samochody i ludzi, z wysoką kładką dla tych, którzy chcą podziwiać widok. Po stronie Getxo plaża Las Arenas i stara dzielnica rybacka Puerto Viejo, z bielonymi domami i tarasami z pintxos, są spokojnym zakończeniem dnia, który zaczął się wśród tytanowych krzywizn.
Jak się poruszać
Po Bilbao łatwo chodzi się pieszo, a jeszcze łatwiej jeździ tramwajem, który biegnie wzdłuż rzeki od starego miasta obok Guggenheima, oraz metrem, którego przeszklone wejścia mieszkańcy nazywają „Fosteritos”. Karta Barik działa w tramwaju, metrze, autobusach i na kolejce Artxanda. Pintxos je się na stojąco i płaci na końcu; obiad jest późno, a kolacja jeszcze później.